Marek Sowiński
Scrabble po angielsku nie jest polską grą z wyrazami przetłumaczonymi na język angielski. To osobna wersja językowa z innym zestawem płytek, rozkładem liter, wartościami punktowymi oraz bazą dopuszczalnych słów. Jak informuje literat-program.pl, angielska edycja zawiera 100 płytek, w tym dwa blanki, a gracz otrzymuje premię 50 punktów za wykorzystanie wszystkich siedmiu liter w jednym ruchu.
Podstawowy mechanizm pozostaje taki sam jak w polskiej wersji: uczestnicy budują krzyżujące się wyrazy na planszy, korzystają z pól premiowych i sumują wartość utworzonych słów. Największe różnice pojawiają się jednak na poziomie języka. Angielski zestaw uwzględnia litery Q, X, J i Y, natomiast nie zawiera polskich znaków Ą, Ę, Ć, Ł, Ń, Ó, Ś, Ź i Ż. W praktyce oznacza to, że rozgrywki po angielsku nie należy prowadzić polskim kompletem płytek, nawet jeśli gracze znają angielskie słownictwo.
Angielski zestaw ma inny rozkład liter
W standardowej angielskiej wersji Scrabble znajduje się 100 płytek: 98 oznaczonych literami oraz dwa puste blanki o wartości zero punktów. Najczęściej występuje litera E — w zestawie znajduje się 12 takich płytek. Litery A oraz I pojawiają się po dziewięć razy, O osiem razy, a N, R i T po sześć razy. Hasbro podaje pełny rozkład liter w oficjalnej dokumentacji produktu.
Polska wersja również wykorzystuje zestaw 100 płytek, ale ich podział jest dostosowany do częstotliwości występowania liter w polszczyźnie. Znajdują się w niej między innymi znaki Ą, Ę, Ł, Ń, Ó, Ś, Ź i Ż. Nie ma natomiast osobnych płytek Q, V i X, które w rodzimych wyrazach występują bardzo rzadko, głównie w zapożyczeniach, nazwach własnych albo oznaczeniach.
Najważniejsze elementy angielskiego zestawu:
- E występuje 12 razy i jest warte 1 punkt;
- A oraz I występują po 9 razy i również mają wartość 1 punktu;
- J i X są warte po 8 punktów;
- Q i Z mają po 10 punktów;
- dwa blanki mogą zastąpić dowolną literę, ale nie przynoszą punktów.
„The two blank tiles have no score value” — wskazuje oficjalna instrukcja angielskiej edycji Scrabble firmy Mattel, wyjaśniając zasady używania pustych płytek.
W polskim zestawie system wartości wygląda inaczej. Litera Z, która w języku angielskim jest rzadka i daje 10 punktów, w polskiej wersji należy do liter często używanych i ma znacznie niższą wartość. Wysoko punktowane są natomiast rzadkie polskie znaki, między innymi Ź, Ć i Ń. Wartość płytki nie wynika więc z trudności jej wymówienia, lecz przede wszystkim z częstotliwości występowania danej litery w konkretnym języku.
Plansza i podstawowe zasady pozostają podobne
Układ standardowej planszy nie zmienia się wraz z wersją językową. Gracze korzystają z pól podwajających lub potrajających wartość litery oraz pól podwajających albo potrajających wartość całego słowa. Pierwszy wyraz musi przechodzić przez centralne pole, a kolejne muszą łączyć się z literami znajdującymi się już na planszy.
Po każdym ruchu gracz dobiera z woreczka tyle płytek, ile wykorzystał, aż do wyczerpania zapasu. Możliwe jest również pominięcie kolejki lub wymiana liter, o ile w woreczku pozostała odpowiednia liczba płytek. Według oficjalnych reguł punkty za ruch obejmują wszystkie nowe słowa utworzone po dołożeniu liter, nie tylko główny wyraz zapisany w jednym kierunku.
„Use all your 7 tiles in one turn, and score a whopping 50 points” — podaje Hasbro w instrukcji gry, opisując premię za wykorzystanie całego stojaka.
Taką samą premię w wysokości 50 punktów stosuje się w polskiej wersji. Nie zmieniają się również podstawowe zasady naliczania premii planszowych: pole premiowe działa tylko w ruchu, podczas którego położono na nim nową płytkę. W kolejnych turach litera pozostaje na planszy, ale bonus nie jest liczony ponownie. Polska Federacja Scrabble opisuje tę zasadę w oficjalnych regułach krajowej odmiany gry.
Największa różnica dotyczy słownika
Podczas gry po polsku dopuszczalność wyrazów sprawdza się na podstawie Oficjalnego Słownika Polskiego Scrabblisty. Internetowy Arbiter OSPS, udostępniany przez Polską Federację Scrabble, pozwala ustalić, czy określona forma może zostać użyta w rozgrywce. Baza obejmuje nie tylko formy podstawowe, lecz także prawidłowe formy gramatyczne.
Zgodnie z regułami Polskiej Federacji Scrabble nie można wykładać między innymi nazw własnych, skrótów, samodzielnych przedrostków i przyrostków ani wyrazów wymagających użycia łącznika lub apostrofu. Dopuszczalne są natomiast liczne formy odmiany, które mogą nie pojawiać się jako osobne hasła w zwykłym słowniku, ale wynikają z polskiej gramatyki.
„Wszystkie słowa dozwolone w grze zawarte są w Oficjalnym Słowniku Polskiego Scrabblisty” — stanowią reguły publikowane przez Polską Federację Scrabble.
W grze angielskiej sytuacja jest bardziej złożona, ponieważ używany słownik zależy od regionu i regulaminu rozgrywki. W Ameryce Północnej podstawowym źródłem dla graczy domowych jest The Official Scrabble Players Dictionary wydawnictwa Merriam-Webster. Słowa można sprawdzać również w oficjalnej wyszukiwarce Merriam-Webster Scrabble.
W Wielkiej Brytanii oraz w wielu rozgrywkach międzynarodowych stosowana jest lista oparta na Collins Scrabble Words. Oba systemy nie są identyczne, dlatego wyraz dopuszczony w jednym wariancie może nie występować w drugim. Przed rozpoczęciem gry uczestnicy powinni zatem ustalić, z którego słownika korzystają. Oficjalna strona Scrabble umożliwia sprawdzanie wyrazów z wyborem właściwego słownika.
Angielska gramatyka zmienia sposób budowania słów
Polskie Scrabble opiera się w dużej mierze na odmianie rzeczowników, czasowników i przymiotników. Końcówki fleksyjne pozwalają wydłużać istniejące słowa, tworzyć liczbę mnogą, przypadki oraz różne formy czasownikowe. Gracz musi znać nie tylko formę podstawową, lecz także poprawne warianty gramatyczne.
W angielskiej wersji odmiana jest prostsza, ale dużą rolę odgrywają krótkie końcówki. Litera S może utworzyć liczbę mnogą lub formę czasownika, końcówka -ED służy często do budowania czasu przeszłego, a -ING do tworzenia form ciągłych i rzeczowników odczasownikowych. Nie oznacza to jednak, że każdą poprawną konstrukcję gramatyczną automatycznie można zagrać. Wyraz musi znajdować się w przyjętej liście Scrabble.
Szczególnie ważne są słowa dwu- i trzyliterowe. Pozwalają dołączać płytki równolegle do słów obecnych już na planszy, wykorzystywać ciasne miejsca oraz tworzyć kilka wyrazów w jednym ruchu.
W angielskiej grze strategiczne znaczenie mają między innymi krótkie wyrazy zawierające J, Q, X lub Z. Ich lista zależy jednak od wybranego słownika, dlatego nie należy opierać się wyłącznie na zwykłym słowniku języka angielskiego.
Czy można grać po angielsku polskim zestawem?
Technicznie można ustalić własne zasady domowe, ale wynik takiej partii nie będzie odpowiadał standardowej punktacji angielskiego Scrabble. Brakuje liter Q i X, liczba poszczególnych płytek jest niewłaściwa, a wartości punktowe odpowiadają częstotliwości liter w języku polskim. Przykładowo angielskie Z jest jedną z najcenniejszych płytek, podczas gdy w polskim zestawie występuje częściej i ma inną wartość.
Do prawidłowej rozgrywki potrzebne są:
- angielski zestaw 100 płytek z właściwym rozkładem liter;
- wcześniej uzgodniony słownik, na przykład Merriam-Webster lub Collins;
- stosowanie angielskich zasad dopuszczalności słów;
- liczenie punktów według wartości nadrukowanych na angielskich płytkach.
Sama plansza może pozostać ta sama, ponieważ układ pól premiowych nie zależy od języka. Wymiany wymaga przede wszystkim zestaw liter oraz źródło służące do rozstrzygania sporów.
Angielska wersja nie jest trudniejsza wyłącznie dlatego, że wymaga znajomości obcego języka. Wymusza inną strategię: częstsze wykorzystywanie krótkich form, ochronę wartościowych liter Q, X, J i Z oraz planowanie ruchów z uwzględnieniem innego rozkładu płytek. Gracz znający polskie Scrabble może wykorzystać znajomość planszy i sposobu naliczania punktów, ale musi od początku nauczyć się angielskiego słownika turniejowego oraz wartości liter.
Więcej praktycznych porad, omówień lektur i materiałów edukacyjnych znajdziesz na naszej stronie. Polecamy również przeczytać: Wszystkie dwuliterowe słowa dozwolone w Scrabble i Literakach