65 z 73 górniczych haseł, które wpisaliśmy do słownika gier, przechodzi bez zastrzeżeń. Barbórka wypada w piątek, 4 grudnia 2026 roku, a wraz z nią w wielu domach na Śląsku, w Zagłębiu i w Lubinie wraca rodzinne granie po uroczystym obiedzie. Dobrze wiedzieć wcześniej, czy SZTYGAR, SZYCHTA albo HAJER obronią się przy planszy — i ile są warte.
Dzień świętej Barbary to święto patronki górników, obchodzone 4 grudnia. National Geographic Polska przypomina, że w tym dniu górnicy w galowych mundurach z pióropuszami idą na mszę, a potem siadają do wspólnego posiłku. Z kolei Radio Kraków opisuje barbórkowe zwyczaje AGH: skok przez skórę i pochód lisów, prowadzony przez Lisa Majora. Te słowa też sprawdziliśmy.
Jak liczyliśmy
Lista objęła 73 formy podstawowe: nazwy stanowisk, narzędzi, miejsc pod ziemią i barbórkowych obyczajów. Każdą sprawdziliśmy w słowniku, z którego korzysta wyszukiwarka słów z liter na naszej stronie — to około 3,24 mln form, z odmianą. Punkty podajemy według wartości płytek polskiego Scrabble, bez premii z planszy. Wynik pokazuje, czy słowo jest w bazie, a nie to, czy przyjąłby je każdy sędzia turniejowy; przy rozstrzyganiu sporu przy stole warto mieć pod ręką słownik, na który umówili się gracze.
Najwięcej punktów: górnicza czołówka
20 punktów za samą wartość płytek daje TĄPNIĘCIE — najwyżej w zestawieniu, głównie dzięki Ą i Ę po 5 punktów. Tuż za nim są KARBIDÓWKA (19) i FEDROWAĆ (18), w którym jedno Ć warte jest 6 punktów.
| Słowo | Liter | Punkty (płytki) | Co oznacza |
|---|---|---|---|
| TĄPNIĘCIE | 9 | 20 | nagłe przemieszczenie skał w kopalni |
| KARBIDÓWKA | 10 | 19 | dawna lampa górnicza na karbid |
| FEDROWAĆ | 8 | 18 | wydobywać urobek |
| BARBÓRKA | 8 | 17 | górnicze święto 4 grudnia |
| PIÓROPUSZ | 9 | 17 | pióra na czaku galowego munduru |
| FARTUCH | 7 | 17 | skórzany fartuch — ten od „skoku przez skórę” |
| FEDRUNEK | 8 | 16 | wydobycie, urobek |
| ŁAŹNIA | 6 | 16 | kopalniana łaźnia po szychcie |
| NADSZTYGAR | 10 | 15 | przełożony sztygarów |
Ostrożnie z długimi hasłami. Dziesięć liter KARBIDÓWKI czy NADSZTYGARA zmieści się na planszy tylko wtedy, gdy dołożysz je do liter już leżących — sam stojak ma 7 płytek.
Siedem liter, czyli premia 50 punktów
14 górniczych słów ma dokładnie 7 liter, a więc teoretycznie da się je wyłożyć całym stojakiem i dopisać 50 punktów premii. Najlepiej z nich punktują FARTUCH (17), ŚLEPIEC (14) i KOMBAJN (13). Dalej: SZYCHTA, CHODNIK, RABUNEK i OBUDOWA (po 12), SZTYGAR, UPADOWA, KAGANEK, STEMPEL i BRACTWO (po 11), wreszcie PRZODEK i KARCZMA (po 10).
Odmiana dorzuca kolejne siedmioliterowe ruchy. SZYCHTĘ w bierniku wycenimy na 16 punktów, a FEDRUJE — także na 16. Słownik zna aż 79 form zaczynających się od FEDR-, od FEDROWAŁ po FEDROWANIEM, więc czasownik ten daje sporo pola do manewru.
Warto też znać anagramy, bo te same płytki mogą wejść w inne miejsce planszy. SZTYGAR ↔ STRZYGA to para z identycznych siedmiu płytek, którą łatwo przeoczyć. SZYCHTA ma aż trzy siedmioliterowe odpowiedniki (SZACHTY, SZTACHY, SZTYCHA), FARTUCH — cztery (FRACHTU, FURTACH, FUTRACH, TURFACH), a KARCZMA kryje CZAKRAM. Za to CHODNIK, KOMBAJN, PRZODEK i OBUDOWA nie mają w słowniku żadnego pełnego anagramu: albo leżą w całości, albo wcale.
Czego słownik nie przyjmie
8 haseł z 73 odpadło. To w większości słowa z górniczej gwary śląskiej, żywe w mowie, ale nieobecne w bazie gier:
- HAJER (górnik przodowy) — brak także form HAJERA i HAJERZY;
- GRUBIORZ i BERGMON — gwarowe określenia górnika;
- PUCER, SZOLA, BERGA i GEZENK — gwara kopalniana;
- STRZAŁOWIEC — choć przymiotnik STRZAŁOWY przechodzi (13 pkt).
Osobna pułapka to pisownia. BARBORKA bez kreski nad „o” nie istnieje w słowniku; poprawna jest tylko BARBÓRKA wraz z 20 innymi formami, od BARBÓRCE po BARBÓRKOWYMI. Więcej o tym, dlaczego regionalne słowa tak często przegrywają ze słownikiem, piszemy w tekście o gwarach polskich i ich słownictwie.
Barbórkowe obyczaje na planszy
Ciekawie wypada słownictwo samego święta. Przechodzą: CZAKO (7), SZPADA (8), KARCZMA (10), COMBER (10), WARZONKA (9), KRUPNIOK (13) i WYZWOLINY (12). Z AGH-owskiego zestawu dozwolone są LIS i LISY oraz STRZECHA i STRZECHY — według Radia Kraków tak nazywa się młodszych i starszych górników. Pełna nazwa „Lis Major” to już dwa słowa, więc w grze zostaje sam LIS za 4 punkty.
Co da się ułożyć z liter BARBÓRKA
51 słów od dwóch liter wzwyż zbudujemy z ośmiu płytek B, A, R, B, Ó, R, K, A. Pełny anagram jest tylko jeden — samo słowo BARBÓRKA. Najwięcej punktów z krótszych daje BÓBR (12), następnie KÓBR (11) i BÓB (11), a z pięcioliterowych BABKA (10).
| Długość | Liczba słów |
|---|---|
| 2 litery | 4 |
| 3 litery | 16 |
| 4 litery | 22 |
| 5 liter | 8 |
| 6–7 liter | 0 |
| 8 liter | 1 |
Uwaga na pułapkę z adresem: strona anagramy słowa BARBORKA działa, bo generator przyjmuje dowolny układ liter, ale sam zapis bez „ó” nie jest dozwolonym słowem. Własny zestaw z rodzinnego stojaka sprawdzisz w wyszukiwarce wyrazów z liter.
Plan na 4 grudnia
Do Barbórki zostały trzy tygodnie. Jeśli planujesz rodzinną partię, ustal przed grą dwie rzeczy: czy dopuszczacie gwarę (wtedy HAJER i GRUBIORZ wracają do gry) i z którego słownika korzystacie przy sporach. Typowa pułapka: gracz wykłada SZOLĘ albo PUCERA, bo „tak się mówi na kopalni”, a słownik ich nie zna. Zaraz po Barbórce, 6 grudnia, przychodzą Mikołajki — na nie przygotowaliśmy już 188 słów z liter MIKOŁAJKI.
Fot.: górnicy w galowych mundurach przed mszą z okazji wspomnienia św. Barbary, Radziechowy 2024. Robert Garstka / Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, CC BY 4.0, commons.wikimedia.org.
