Cambridge Dictionary ogłosił 18 listopada swoje słowo roku 2026 i jest nim HUMAN, czyli „człowiek” albo „ludzki”. Wybór brzmi jak manifest w roku sztucznej inteligencji, ale dla gracza liczy się co innego: czy to słowo da się położyć na planszy i ile przyniesie. Da się. I przynosi więcej, niż sugeruje pięć płytek.
Uzasadnienie redakcji jest proste: rok upłynął pod znakiem sporów o to, gdzie kończy się człowiek, a zaczyna maszyna. Słownik definiuje human jako posiadanie cech, wad i uczuć ludzi w odróżnieniu od bogów, zwierząt i maszyn. Leksykograf Colin McIntosh podsumował to krótko: „AI is changing how we talk about being human” (University of Cambridge).
HUMAN w polskim słowniku: tak, i to z rodowodem szkolnym
Wszyscy zakładają, że angielskie słowo roku nie ma czego szukać w polskich grach. A jednak. HUMAN jest dopuszczalny w grach, bo polszczyzna ma go od dawna, tylko w innym znaczeniu. Według SJP.pl to słowo środowiskowe: klasa lub kierunek studiów o profilu humanistycznym. Stąd szkolne „humany” na korytarzach liceów.
Ironia jest smakowita. Cambridge wybiera słowo, żeby zapytać, czym człowiek różni się od algorytmu, a polski słownik do gier przechowuje je jako szkolną etykietę „tych, co nie lubią matmy”. Kto tu jest bardziej ludzki?
W słowniku naszej wyszukiwarki anagramów (3 240 240 form) HUMAN ma 10 form fleksyjnych. Policzyłam punkty według polskiej punktacji Scrabble, bez premii z planszy:
| Forma | Litery | Punkty | Uwagi |
|---|---|---|---|
| HUMAN | 5 | 10 | H i U po 3 pkt |
| HUMANA | 6 | 11 | przedłużka o A |
| HUMANY | 6 | 12 | przedłużka o Y |
| HUMANIE / HUMANEM / HUMANOM | 7 | 12–13 | cały stojak: +50 za bingo |
| HUMANOWI | 8 | 13 | wymaga litery z planszy |
| HUMANÓW | 7 | 16 | Ó za 5 pkt |
| HUMANACH | 8 | 16 | drugie H podbija wynik |
Najciekawsze są siódemki. HUMANIE to 12 punktów za litery i 50 punktów premii za wyłożenie wszystkich siedmiu płytek, czyli 62 punkty jeszcze przed premiami z planszy. HUMANÓW daje 16 + 50. Słowo roku, które może wygrać partię — tego Cambridge nie planował.
Z pięciu liter niewiele, z ośmiu — sporo
Sam zestaw H, U, M, A, N jest ubogi: tylko 23 słowa dwu- i więcej literowe, żadnego pełnego anagramu. Najlepsze krótsze ruchy to HANU, HUAN, HUNA (po 8 pkt) i UHM (8 pkt). Z tym stojakiem lepiej celować w przedłużkę niż w przestawianie liter.
Polskie odpowiedniki wypadają ciekawiej. Sprawdziłam je tym samym słownikiem:
- CZŁOWIEK — 12 pkt, jeden anagram: CZŁEKOWI (też 12). Z jego liter da się ułożyć 196 słów, m.in. KWICZOŁ i WŁOCZEK po 11 pkt. Pełną listę pokaże anagram słowa CZŁOWIEK.
- LUDZKI — 11 pkt i dwa anagramy: LUDZIK oraz LIDZKU. Razem 48 słów z tych liter.
- LUDZIE — 10 pkt, anagram UDZIEL. Przydatne, bo samo UDZIEL łatwo przeoczyć.
- CZŁOWIECZEŃSTWO — 15 liter i 26 pkt, dokładnie szerokość planszy. Z jego liter powstaje 728 słów, w tym SOCZEWICOWE i TOCZEŃCOWI.
Dla porządku: słownik zna 251 form zaczynających się od „human-” (HUMANIZM, HUMANISTA, HUMANOID…) i 61 od „człowie-”. Rodzina łacińska wygrywa liczebnie, słowiańska — punktami za Ł.
Słowo roku jako test dla gracza
Przy każdym takim plebiscycie ciekawe jest nie to, które słowo wygrało, lecz czy żyje w języku na tyle, by trafić do słownika. W październiku sprawdzaliśmy MAXXING ze słownika Dictionary.com — tam odpowiedź brzmiała zupełnie inaczej. HUMAN ma przewagę: wszedł do polszczyzny dawno, bocznymi drzwiami, przez szkolny korytarz.
Jeśli trafi wam się stojak z H, U, M, A, N i parą I+E, E+M, O+M albo Ó+W, zanim go wymienicie, wpiszcie litery w wyszukiwarkę wyrazów z liter. Siedem płytek i 50 punktów premii to argument, którego nie zbije żaden algorytm.
Co dalej
- do 30 listopada, godz. 23:00 — głosowanie w plebiscycie PWN Młodzieżowe Słowo Roku 2026 (PWN);
- 8 grudnia — ogłoszenie zwycięzcy; od razu sprawdzimy, czy przejdzie w grach, jak przy finalistach MSR 2026.
Fot.: Siedziba Cambridge University Press w Cambridge. Paul Gillett / Wikimedia Commons (geograph.org.uk), CC BY-SA 2.0, commons.wikimedia.org.